قوانین خانوادگی برای استفاده کودکان از موبایل

جهان تکنولوژی و سرعت بسیار پدیده های مختلف دیجیتال از قبیل شبکه های ارتباطی مجازی و سرعت انتشار آن، به نظر می رسد آنچنان رشد پیدا کرده که پیش از آنکه به فکر نحوه و چگونگی استفاده از آن باشیم به ناگهان متوجه شدیم اطراف ما را احاطه کرده اند.

این جمله را احتمالا بسیار در جمع های خانوادگی و دوستانه شنیده اید که «وقتی ما بچه بودیم که گوشی موبایل و اینهمه امکانات نبود، همه وقت ما در کوچه و بازی با همسن و سال‌های خودمان می‌گذشت و …»

مسلما نسل های قبلی تصویری خاطره انگیز از دوران کودکی و بازی های کودکانه دارند و قطعا بارها به این فکر کرده اند که کاش می شد دنیای امروز هم همان شکلی بود.

اما چه خوب و چه بد نمی توان جلوی پیشرفت های علمی و خصوصا فضای دیجیتال و موبایل های هوشمند و … را گرفت آنهم در شرایطی که در هر روز دانشمندان و مخترعان به واسطه دسترسی به هوش مصنوعی در حال یافتن پدیده های تازه تر و پیشرفته تر هستند.

در این میان پرسش اصلی این است که برای جلوگیری از آسیب به کودکان چه باید کرد؟ همه ما بسیار با این موضوع روبرو بودیم که در جمع های مختلف والدین گاهی برای آسایش خودشان سریع گوشی تلفن همراه یا تبلت را به دست کودک خردسال خود میدهند تا از سرو صدا و شیطنت او جلوگیری کنند.

در حالی که تحقیقات نشان می‌دهند که استفاده بیش از حد از موبایل می‌تواند منجر به مشکلاتی مانند چاقی، اختلالات خواب، مشکلات بینایی (مانند نزدیک ‌بینی)، کاهش تمرکز و مشکلات رفتاری شود.

قوانینی برای استفاده از موبایل و تبلت در خانواده

کنترل و تنطیم بهینه هر موردی نیازمند یک سری قوانین و قواعد است و قطعا در مورد موبایل و استفاده آن توسط کودکان هم باید چنین کرد

وضع کردن قانون برای استفاده از موبایل در هر خانواده و شرایطی می‌تواند تفاوت‌هایی داشته باشد اما به صورت کلی وضع قانون‌های درست و مفید برای استفاده از موبایل و اینترنت برای نوجوانان و کودکان بسیار مفید است.

نمونه ای از برخی قوانین خانوادگی :

در طول صرف وعده‌های غذای اصلی، موبایل‌ها باید خاموش باشند یا آن‌ها را جایی دور از دسترس بگذارید.

از ساعت خاصی به بعد، کسی اجازه ندارد تلفن‌همراه را به اتاق خودش ببرد؛ چون زمان خواب و استراحت است.

در طول شب و پیش از خواب، موبایل‌ها و تبلت‌های همه اعضای خانواده در مکانی بی‌طرف از خانه به شارژر زده می‌شوند و بعد از شارژ در همان محل تا صبح قرار می گیرند

زمانی که اعضای خانواده بایکدیگر صحبت می‌کنند، باید گوشی‌هایشان را موقتا کنار بگذارند.

والدین در صورت تمایل می توانند توافقنامه‌ای هم برای این قوانین آماده کنند که به امضای اعضای خانواده برسد. این مقررات می تواند برای استفاده از دستگاه‌های صوتی-تصویری دیگر هم اعمال شود و یا برای ساعات مطالعه اعضای خانواده.

البته نباید فراموش کرد این توافقنامه باید در هر دوره زمانی مجددا بازنگری و توسط اعضا خانواده بررسی و مرور شود. با این کار با بزرگ شدن بچه‌ها و تغییر نیازهایشان، قوانین با شرایط آن‌ها هماهنگ می شود همچنین می‌شود عواقب و پیامدهایی برای نقض این مقررات در نظر گرفت؛ چه این قانون‌شکنی از طرف بچه‌ها باشد و چه از طرف والدین. برای تعیین این عواقب همه اعضا خانواده باید با هم صحبت و همفکری کنند.

ضمن اینکه پدر و مادر می توانند کودک را به استفاده‌های مفید و مثبت از تلفن‌همراه سوق دهند. مثلا  او را تشویق کنند که هر روز از یک اتفاق خوب عکس بگیرد. یا آنکه سعی کند با اپلیکیشن‌های مختلفی که وجود دارد، زبان خارجی یاد بگیرد یا با اصول ویرایش کردن و رتوش عکس آشنا شود.

استفاده مسئولانه و صحیح

اگر می‌خواهید برای کودک یا نوجوان خود گوشی‌ هوشمند بگیرید یا موبایلی را در اختیارش بگذارید، از همان ابتدا باید تلاش کنید تا استفاده مسئولانه و درست از تلفن‌همراه را به او یاد دهید. اگر هم قبلا موبایلی برایش فراهم کرده‌اید، هنوز هم دیر نشده و با پشتکار و صرف زمان می‌توانید بعضی عادات او را اصلاح کنید.

منظورمان از استفاده مسئولانه از تلفن‌همراه این است که فرزندتان:

به قوانین خانواده در مورد استفاده از موبایل احترام بگذارد و رعایتشان کند

حساب هزینه تماس، پیامک و اینترنت موبایل را داشته باشد و مدیریتشان کند

به شارژ کردن درست و به‌موقع تلفن‌همراه اهمیت دهد، از آسیب‌دیدن حفظش کند و آن را گم نکند یا اینجا و آنجا جا نگذارد

در تماس‌های تلفنی، پیامک دادن و ارسال مطلب به شبکه‌های اجتماعی، احتیاط به خرج دهد و احترام خودش و دیگران را هم حفظ کند 

الگو بودن در استفاده از موبایل

یکی از بهترین راه‌های تشویق  به استفاده مسئولانه از تلفن‌همراه آن است که والیدن عادت‌های سالمی در این زمینه داشته باشند.

برای مثال، اگر می‌خواهید اعضای خانواده در زمان صرف غذا یا بعضی فعالیت‌های خاص از موبایل دور باشند، می‌توانید خودشان پیش‌قدم شوند و در این مواقع گوشی خودتان را خاموش کنند یا کنار بگذارند.

یا در این خصوص با اهالی خانه از قبل صحبت کنند که یک روز در هفته را به روز بدون موبایل و اینترنت اختصاص دهند و به جای آن وقت خود را صرف فعالیتی دیگر مثل خواندن کتاب یا رفتن به طبیعت اختصاص دهند.

نکته دیگر اینکه می توان ساعتی را در خانه به گفتگو اختصاص داد، مثلا در هنگام صرف غذا همه اهالی خانه بدون موبایل در کنار هم حضور داشته باشند و در مورد مسائل مختلف صحبت کنند.

استفاده صحیح و نگهداری مسئولانه

بخشی از استفاده مسئولانه از موبایل، سالم و شارژ نگه‌داشتن آن است. باید این مورد توسط خانواده به کودکان آموزش داده شود که در نگهداری گوشی تلفن همراه دقت داشته باشند. لوازم جانبی گوشی را سالم نگاه دارند و مراقب گم شدن یا جا گذاشتن آن باشند.

در این خصوص والدین می توانند با کودک گفتگو و در مورد عدم نگهداری نیز با او به نتیجه های مختلفی برسند.

محتواهای مختلف و تاثیر بر روح و روان کودک

یکی از بزرگترین مسائل در مورد فضای مجازی، مسائل مربوط به محتواهای گوناگونی است که در فضای مجازی وجود دارد.

اگر کودک بدون نظارت والدین به اینترنت وصل می شود احتمال زیادی دارد که با پیام‌ها، تصاویر یا هر نوع محتوایی برخورد کند که موجب آزار و رنجشش شود یا مورد قلدری یا زورگویی مجازی قرار بگیرد، دریافت پیامک‌های نامناسب و تماس با غریبه‌ها از مشکلاتی است که ممکن است برای او به وجود بیاید.

راه حل اصلی این است که نظارت و همراهی متناسب با سن کودک اتفاق بیفتد و در کنار آن با آموزش دادن راه‌های حفظ امنیت در فضای اینترنت، تا حدی از او دربرابر این خطرات محافظت شود

برخی از کارهای که می توان انجام داد :

مدیریت تنظیمات امنیتی و حریم خصوصی در تلفن‌همراه؛ مثلا خصوصی کردن صفحه‌ها و پروفایل‌های او در شبکه‌های مجازی یا رمز گذاشتن برای موبایل

وارد نکردن مشخصات شخصی مانند نام واقعی، آدرس و تاریخ تولد در حساب‌های کاربری و فرم‌های موجود در اینترنت، مگر برای سرویس‌های قابل اعتماد و آن‌هم حتما با هماهنگی والدین

وارد نکردن اطلاعات شخصی، خودداری از انتشار نشانی، شماره تماس، تصویر، موقعیت مکانی و سایر اطلاعات خصوصی کودک از مهم ترین نکات است 

قبول نکردن درخواست دوستی در پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی، مگر برای کسانی که آن‌ها را به چهره و به شکل حضوری می‌شناسد

بررسی کردن دسترسی اپ‌های موبایل به امکاناتی مانند موقعیت مکانی یا همان GPS و خاموش کردن موارد غیرضروری.

در کنار این موارد اصلی ترین آموزشی که باید توسط والدین به کودکان داده شود این است که فضای مجازی همانند فضای واقعی است و انتشار برخی مطالب، تصاویر یا اطلاعات خصوصی دیگران، به‌ویژه در مواردی که موجب هتک حیثیت یا نقض حریم خصوصی شود، می‌تواند پیامدهای قانونی داشته باشد. 

نکته پایانی:

فضای مجازی و جهان اینترنت در کنار همه پیشرفت های علمی و تاثیری که در آسایش و راحتی مردم جهان دارد و ارتباطی سریع تر را رقم می زند، همانند هر پدیده دیگری می تواند مضرات و معایبی هم داشته باشد که قطعا آسیب های آن برای کودکان آنهم در شرایطی که در حال رشد هستند بیشتر از دیگران است.

نظارت و برنامه ریزی برای استفاده از این فضا توسط والدین خصوصا در سنین خردسالی تا نوجوانی می تواند در رشد فکری و بهبود شرایط جسمی و روحی کودکان در آینده تاثیر بسزایی داشته باشد که باید جدی گرفته شود.