بازگشت به مدرسه
چگونه کودکان را برای آغاز سال تحصیلی آماده کنیم؟
پس از نزدیک به سه ماه تعطیلات تابستانی، اول مهر برای بسیاری از کودکان فقط آغاز یک سال تحصیلی تازه نیست؛ بازگشت به برنامهای متفاوت از روزهای تابستان است. کودکانی که در طول تعطیلات دیرتر میخوابند، صبحها دیر از خواب بیدار میشوند، زمان بیشتری را به بازی، سفر، مهمانی و استفاده از تلفن همراه و بازیهای رایانهای اختصاص دادهاند، ناگهان باید دوباره خود را با ساعت مدرسه، تکالیف، حضور در کلاس و مسئولیتهای روزانه هماهنگ کنند.
این تغییر برای بعضی کودکان ساده است، اما برای برخی دیگر میتواند با اضطراب، بیحوصلگی، مقاومت یا حتی ترس از شروع مدرسه همراه شود. به همین دلیل، آمادهسازی کودک بهتر است از چند روز مانده به اول مهر آغاز نشود؛ بلکه خانواده باید بهتدریج او را از فضای تعطیلات به ریتم زندگی مدرسه نزدیک کند.
بازگشت تدریجی به برنامه خواب
یکی از مهمترین تغییراتی که پس از تعطیلات باید مورد توجه قرار گیرد، ساعت خواب و بیداری کودک است. خواب دیرهنگام و بیدار شدن در ساعات پایانی صبح، در تعطیلات امری معمول است، اما ادامه این الگو در روزهای مدرسه میتواند باعث خستگی، کاهش تمرکز و بیحوصلگی کودک شود.
بهتر است والدین چند روز پیش از شروع مدرسه، ساعت خواب و بیداری را بهتدریج تغییر دهند. لازم نیست یکباره کودک را مجبور کنند چند ساعت زودتر به رختخواب برود. کاهش تدریجی ساعت خواب و نزدیک کردن آن به برنامه روزهای مدرسه، معمولاً سازگاری را آسانتر میکند.
همچنین بهتر است پیش از خواب، استفاده از تلفن همراه، تبلت، بازیهای رایانهای و تماشای برنامههای هیجانانگیز محدود شود تا ذهن کودک فرصت آرام شدن پیدا کند.
صبح اول مهر نباید اولین صبح زودهنگام باشد
یکی از اشتباهات رایج این است که خانوادهها تا شب آخر تعطیلات همان برنامه تابستانی را ادامه میدهند و صبح اول مهر ناگهان انتظار دارند کودک زود بیدار شود، صبحانه بخورد و بدون هیچ مشکلی راهی مدرسه شود.
بهتر است در روزهای پایانی شهریور، خانواده چند بار برنامهای شبیه صبح مدرسه را تمرین کند؛ کودک در ساعت مشخصی بیدار شود، لباس بپوشد، صبحانه بخورد و برای شروع فعالیتهای روزانه آماده شود. حتی میتوان وسایل مدرسه را از شب قبل آماده کرد تا صبح روز اول، فشار و عجله کمتری وجود داشته باشد.
مدرسه را به یک موضوع ترسناک تبدیل نکنیم
گاهی والدین برای تشویق کودک به درس خواندن از جملاتی استفاده میکنند که ناخواسته مدرسه را به فضایی تهدیدکننده تبدیل میکند؛ جملاتی مانند «دیگر بازی تمام شد»، «از اول مهر باید درست درس بخوانی» یا «اگر درس نخوانی معلمت ناراحت میشود».
چنین جملاتی ممکن است در ذهن کودک تصویری تنبیهی از مدرسه ایجاد کند. بهتر است درباره مدرسه با لحنی مثبت اما واقعبینانه صحبت کنیم. میتوان درباره دوستان، معلم، فعالیتهای جدید، یادگیری موضوعات تازه و تجربههای جالب سال تحصیلی با کودک گفتوگو کرد.
البته نباید نگرانیهای کودک را هم نادیده گرفت. اگر کودک میگوید از مدرسه میترسد یا دلش نمیخواهد به مدرسه برود، پاسخ مناسب این نیست که «چیزی برای ترسیدن وجود ندارد». بهتر است ابتدا احساس او شنیده شود و بعد درباره دلیل نگرانیاش صحبت کنیم.
خرید لوازم مدرسه؛ فرصتی برای مشارکت کودک
خرید کیف، دفتر، مداد، لباس و سایر وسایل مدرسه میتواند به یک فعالیت مشترک خانوادگی تبدیل شود. مشارکت دادن کودک در انتخاب بخشی از وسایل شخصیاش، احساس استقلال و مسئولیتپذیری او را افزایش میدهد.
البته بهتر است در این زمینه نیز تعادل رعایت شود. قرار نیست تمام خواستههای کودک بدون محدودیت پذیرفته شود. والدین میتوانند بودجه و گزینههای مناسب را مشخص کنند و اجازه دهند کودک از میان گزینههای موجود انتخاب کند.
تمرین مسئولیتپذیری
شروع مدرسه زمان مناسبی برای تقویت مهارتهای استقلال کودک است. بهتر است کودک متناسب با سن خود در کارهایی مانند آماده کردن کیف، مرتب کردن میز مطالعه، آماده کردن لباسهای روز بعد و مراقبت از وسایل شخصی مشارکت داشته باشد.
هدف این نیست که همه مسئولیتها را به کودک واگذار کنیم، بلکه باید به او فرصت دهیم احساس کند بخشی از امور مربوط به زندگی خودش را میتواند مدیریت کند.
این موضوع بهخصوص برای کودکانی که نخستین تجربه مدرسه را آغاز میکنند اهمیت بیشتری دارد. والدین میتوانند پیش از شروع مدرسه، برخی موقعیتهای ساده مانند پوشیدن لباس، باز و بسته کردن کیف و مرتب کردن وسایل را با کودک تمرین کنند.
تغذیه را فراموش نکنیم
تغذیه مناسب نیز بخشی از آمادگی برای بازگشت به مدرسه است. کودک در روزهای مدرسه به انرژی و تمرکز کافی نیاز دارد و صبحانه میتواند بخش مهمی از برنامه غذایی او باشد.
بهتر است خانواده پیش از شروع مدرسه دوباره نظم وعدههای غذایی را به برنامه روزانه بازگرداند. همچنین میتوان درباره خوراکیهایی که قرار است کودک به مدرسه ببرد با او صحبت کرد و تا حد امکان گزینههای متنوع و مناسب را در اختیارش قرار داد.
زمان استفاده از صفحهنمایش را مدیریت کنیم
در تعطیلات تابستانی ممکن است زمان استفاده از تلویزیون، تلفن همراه، تبلت یا بازیهای رایانهای افزایش پیدا کند. با نزدیک شدن به شروع مدرسه، بهتر است این زمان بهتدریج مدیریت شود.
کاهش ناگهانی و سختگیرانه استفاده از وسایل دیجیتال ممکن است با مقاومت کودک روبهرو شود. بهتر است خانواده از قبل درباره زمان استفاده از صفحهنمایش توافق کنند و برنامهای روشن و قابل اجرا داشته باشند.
در عین حال، نباید تمام اوقات فراغت کودک با درس و تکلیف پر شود. بازی، تحرک، گفتوگو با خانواده، فعالیتهای هنری و حضور در فضای باز همچنان برای کودک اهمیت دارند.
برای اضطراب جدایی آماده باشیم
بعضی کودکان، بهویژه در سالهای نخست مدرسه، هنگام جدا شدن از والدین دچار اضطراب میشوند. در چنین شرایطی، طولانی کردن خداحافظی یا نشان دادن نگرانی شدید والدین ممکن است جدایی را دشوارتر کند.
خداحافظی بهتر است کوتاه، آرام و مطمئن باشد. والدین باید به کودک اطمینان دهند که پس از پایان مدرسه دوباره او را خواهند دید و از جملات اضطرابآور یا تهدیدکننده استفاده نکنند.
اگر اضطراب کودک شدید، مداوم یا مختلکننده زندگی روزانه باشد، بهتر است موضوع با مشاور یا متخصص کودک مطرح شود.
روز اول مدرسه را به یک مراسم پرتنش تبدیل نکنیم
اول مهر میتواند برای کودک یک خاطره مهم باشد. بنابراین بهتر است صبح آن روز تا حد امکان آرام و بدون عجله سپری شود. آماده کردن کیف و لباس از شب قبل، خواب کافی و بیدار شدن بهموقع میتواند از بسیاری از تنشهای صبحگاهی جلوگیری کند.
عکس گرفتن، بدرقه کودک و حتی یک صبحانه خانوادگی میتواند شروع سال تحصیلی را به خاطرهای خوشایند تبدیل کند؛ اما نباید این روز را به مراسمی پر از نگرانی، تذکر و عجله تبدیل کرد.
بعد از مدرسه، بازجویی نکنیم!
یکی از رفتارهای رایج والدین این است که بلافاصله پس از بازگشت کودک میپرسند: «امروز چه کار کردی؟ معلمت چی گفت؟ دوست پیدا کردی؟ کسی اذیتت کرد؟»
البته علاقه والدین به تجربههای کودک طبیعی است، اما پرسشهای پیدرپی ممکن است کودک را خسته کند. گاهی بهتر است ابتدا اجازه دهیم کودک استراحت کند و سپس در فضایی آرام درباره روزی که پشت سر گذاشته است صحبت کنیم.
به جای پرسشهای متعدد میتوان گفت: «اگر دوست داشتی برایم تعریف کن امروز چه گذشت.» همین جمله ساده میتواند فرصت بیشتری برای گفتوگو ایجاد کند.
مقایسه ممنوع!
هر کودک با سرعت متفاوتی با شرایط جدید سازگار میشود. ممکن است یک کودک از همان روز اول با مدرسه ارتباط خوبی برقرار کند و کودک دیگری به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
مقایسه کردن کودک با خواهر، برادر، دوست یا همکلاسیاش معمولاً کمکی به سازگاری او نمیکند. جملههایی مانند «ببین فلانی چقدر راحت مدرسه میرود» یا «تو چرا مثل دوستت نیستی؟» ممکن است اعتمادبهنفس کودک را کاهش دهد.
بهتر است پیشرفتهای کوچک او دیده شود؛ حتی اگر این پیشرفت فقط زودتر خوابیدن، آماده کردن کیف یا جدا شدن آرامتر از والدین باشد.
مدرسه فقط درس خواندن نیست
بازگشت به مدرسه فرصتی برای یادگیری مجموعهای از مهارتهاست؛ از برقراری ارتباط با دیگران و رعایت قوانین گرفته تا مسئولیتپذیری، حل مسئله، همکاری و شناخت بهتر تواناییهای فردی.
بنابراین بهتر است خانوادهها موفقیت تحصیلی را تنها معیار ارزیابی کودک قرار ندهند. مدرسه بخش مهمی از زندگی کودک است، اما تمام زندگی او نیست.
کودکی که پس از سه ماه تعطیلات دوباره وارد مدرسه میشود، بیش از هر چیز به احساس امنیت، حمایت و اعتماد نیاز دارد. اگر خانواده به جای ایجاد فشار، او را بهتدریج با برنامه جدید همراه کند، آغاز سال تحصیلی میتواند به جای یک تغییر ناگهانی و اضطرابآور، تجربهای شیرین و قابل مدیریت باشد.
اول مهر فقط شروع کلاسها نیست؛ آغاز فصل تازهای از رشد، تجربه و یادگیری کودکان است. برای ساختن این آغاز، گاهی یک خواب منظم، یک صبحانه آرام، یک گفتوگوی ساده و یک خداحافظی همراه با لبخند، بیشتر از دهها توصیه و تذکر اثر دارد.
منبع مقالات آموزشی کودک و نوجوان مقالات منتشر شده در ویکی پدیا